felsefe taşı

Halı ve Kilim Sembolleri: Selvi-Botteh-Şal Deseni

Halı ve Kilim Sembolleri: Selvi-Botteh-Şal Deseni
Temmuz 24
12:14 2018

Adem evladı; özellikle Homo Sapiens Sapiens türü (100 – 70 bin yıl) sahip olduğu kadim bilgi, duygu ve düşüncelerini gelecek kuşaklara aktarma amacıyla sembolleri kullanmıştır.

İzlerini her coğrafi lokasyonda, misal; Fransa’nın Chauvet Mağarası’ında (33 bin yıl önce) antik Mısır’da, Sümer’de (5 bin yıl önce) Meksika’daki Maya şehri Teotihuacan’da (2.500 yıl önce) Göbeklitepe’de (14 bin yıl önce) ve bunun gibi görmek mümkün…

Semboller, daha yakın tarihlere geldiğimizde; mağara, tapınak, antik şehir sütun ve duvarlarından “el işçiliği” ürünlerine yansımıştır: seramik (çanak-çömlek) heykel, resim ve benzeri ürünlerin yanısıra; halı ve kilim semboliği de bu araçlardan biridir.
Özellikle Türk ve İran halıları bu açıdan çok zengindir.

Bu yazımda, halı ve kilimlerdeki çok sayıdaki sembollerden sadece birini;
“Selvi-Botteh-Şal Deseni”ni yorumlamaya çalışacağım.

“Yolculuk” Selvi (Servi) ağacıyla başlıyor.

Selvi ağacı en uzun ağaçlardan biridir. Türk mitolojisinde, Kutup Yıldızı’na uzanan “Demirkazık” (göğe uzanan ağaç; Tanrı’ya giden yol) semboliğini içerir. Mezarlıklarda yoğun biçimde bulunması… hatta mezar taşlarına motifinin işlenmesi de bu kabulün ürünüdür.

Servi ağacı; zamanla köklerine yakın olan yaprak ve dalları döker… böylece her daim yeşil (ağacın yeşil kısmı giderek yerden yükselir) olması hasebiyle “sonsuzluk” sembolü olup; tasavvuftaki dünyadan “el-etek” çekmeye benzetilebilir.

Ölümden sonra yaşama inanan (ruhun ölümsüzlüğü) eski Mısırlılar, ölülerin mumyalarını servi ağacından yapılan sandukalara koyarlarmış.

Selvi ağacı semboliği çok daha derinlere uzanıyor. Konudan uzaklaşmamak için kısa geçiyorum.

Boteh

İskit ve Akmanenid sanatına geldiğimizde (MÖ 6. ile 4. yüzyıl sonu arasında İran’da kurulan Akhamenid Krallığı ilk büyük Pers Devleti) sembol “Boteh” adını alıyor.

Dr. Cyrus Parham bir makalesinde “Sasani’nin son yıllarında ve İslamın ilk yüzyıllarındaki sanatlarda, selvi ile botteh arasında simbiyotik ilişki belirtileri görürüz” Der…

Ve ekler “Botteh’in evrim geçmişi açısından bakıldığında, bu örnek önemlidir, çünkü İbranice eserlerinde bu motifi selvi dışına çıkması göze çarpmaktadır. 17 ve 18 yüzyıl sanatının sayısız sanat bilimcisi süs ve sembolik metamorfozun bu hayati aşamasını gözardı etme eğilimindedir.”

Paisley

Sembol daha sonra -yakın tarihimizde-
“Şal deseni” (Paisley) dönüşümü yaşar. İsim değişikliği; Batı İskoçya’da eşarp ve şal üretiminde uzmanlaşmış Paisley kasabasının adından gelir. Şal deseni enigmatik özelliğe sahip olarak dışa çıkar…

Doğası, kimliği, esrarengiz ve sembolik anlamı açısından botteh motifi; sanat tarihçileri arasında tartışma konusudur.

Örneğin Zerdüş inancının uzantısı olan Yezîdî inancında (Yezdanizm) “Ateş Tapınağı” vardır.

Zerdüşt folklorik geleneğinde Selvi Ağacı motifi bazen ‘Zoroaster alevi’ olarak anılır. Fiona Maclachlan, Azerbaycan’da buta’nın (botteh) ateşin sembolü olarak görüldüğünü söyler.

Hamiş:

Adem evladının her ne ad ve koşul altında olursa olsun; kadim olanı manipüle etme çabası, şüphesiz hüsranla sonuçlanacaktır. Ki, sembollerin gücü -zaman ve mekân ötesi- buradan gelir…

Bir bakarsın; M.Ö. 400 yılındaki “Ateş Tapınağı” kapısındaki sembolü… 1880 yılında “Feshane” ürünü halıda; karşında bulursun…

Kaynakça:
http://www.heritageinstitute.com/zoroastrianism/trade/paisley.htm

http://www.rugidea.com/from_cypress_tree_to_botteh.htm

221 kez okundu
Paylaş

İlginizi Çekebilir

  • Ahtapotlar uzay yaratıkları mı?Ahtapotlar uzay yaratıkları mı? Cumartesi akşamı Fransız TV5 kanalındaki Thalassa (Deniz) programında ahtapot ailesi hakkında bir program yayınlandı: örendiklerimden sonra bilgisizliğimden utandım ve bunları sizlerle […]
  • Evrim mi devrimi, devrim mi evrimi getirir?Evrim mi devrimi, devrim mi evrimi getirir? Sevgili okuyucu geçenlerde bu sözü kardeşim gibi gördüğüm bir dostum söyledi. Ve doğal olarak bir yazının konusu haline geliverdi bu cümle. Hiç kuşkusuz benim açımdan bu konu çok […]
  • İnsanın Yolculuğuİnsanın Yolculuğu Sevgili okuyucu, geçen yazımda insanın evrimini ele almaya çalıştım. Ve sonraki birkaç yazım da insanın düşünce süreçleriyle ilgili olacaktır. Daha sonra başa dönüp büyük patlamadan […]
  • SarmaşıkSarmaşık Yedi, sekiz yıl önceydi, 70 kadar ağaç (dişbudak) fidanı diktik bahçeye. Baktım fidanların dibinde, topraktan minik minik, yeşil yapraklar çıkıyor. Anasının rahminden yavaş yavaş baş […]

Sosyal Medyada Takip Edin

Üye Olun

Yazarlar

Kategoriler

Takvim

Ekim 2018
P S Ç P C C P
« Eyl    
1234567
891011121314
15161718192021
22232425262728
293031  

Arşivler